Erreportajeak

Egilea editore denean

Egungo autoedizioaz gogoetakOsteguna, 2012-05-03

Zer nolako errealitatea islatzen du egun autoedizioak euskal literaturan? Zer arrazoi izan ditzake egile batek bide hori hartzeko? Internetek ordezkatu ote ditu, neurri batean, garai bateko autoedizio erak?

(Sarrerako argazkian: Maite Gurrutxagaren lan bat).

Zer nolako errealitatea islatzen du egun autoedizioak euskal literaturan? Zer arrazoi izan ditzake egile batek bide hori hartzeko? Internetek ordezkatu ote ditu, neurri batean, garai bateko autoedizio erak?

'Zer da autoedizioa? Frustratuen azken ostikoa? Ausarten proposamena? Alternatiboen bitxikeria? Jarrera artistikoa? Aukera erreala? Kimera?' galdetzen genuen 2010ean egindako erreportajean. Azkenaldian argitaratutako hainbat lanen bidetik gogoetan sakontzera gatoz erreportaje honetan.

Segur aski hitza papereratzen hasi zenetik egon da autoedizioa. Testuinguru eta garai bakoitzean modu ezberdinean uler liteke bere funtzioa eta zergatia gizartean, literaturan eta oro har kulturgintzan. Zeintzuk dira egun, Internetek ediziogintza eta sormen lanen zabalpena biziki baldintzatzen dituen garaiotan, autoediziora jotzen duten egileen arrazoiak?

Literaturan ez bezala bizi da musikagintzan autoekoizpena. Besteak beste merkatuaren bilakaera eta haren aurrean diskoetxeek kasu askotan moldatzeko erakutsi dituzten gabezien aurrean sortzaileen erantzun progresibo eta naturala izan da bide hori hartzearena. Kasu batzuetan elkarte edo sortzaile sareetan antolaturik plazaratzen dira lanak, autoekoizpenaren etsai izan daitekeen bakardadea eta isolamendua apurtuz eta gabeziak estaltzeko aliantzak bilatuz, baina egiteko modu eta filosofian autoekoizpenetik gertu. Azken urteetako abiadura biziko bilakaera teknologikoak ia edonoren eskura utzi ditu kalitate teknikoa duten emaitzak egiteko baliabideak (beste kontu bat litzateke haiek erabiltzeko gaitasuna). Literaturan berriz, denbora gutxian 'E-book'ak ate joka hasi zaizkigun arren, elkarbizitza egiten dute oraindik euskarri ezberdinek, paperaren itzalpean. Agian literatur autoedizioak ez du lortu gainditzea oraindik, neurri batean musikagintzan ez bezala, diskoetxeen bidetik kaleratutako lanen prestigioaren langa, kasu askotan aurreiritzia izan daitekeena.

Argitaletxearenaz harago, editorearen zigilua dute faltan neurri handi batean autoedizioek. Sormen lana filtrorik gabe plazaratzea goresten da kasu askotan, baina editorearen benetako funtzioa ahaztuta sarri testuaren kalterako: beste begi batzuen frontoi izaerak, sortzailearen ispilu, talde lanaren bidetik sormen lanean sakontzeko bidea eman dezake (eman behar luke). Nolanahi ere, azken urteetan egon egon da autoedizioaren bidetik plazaratutako lan ugari.

Zeintzuk izan daitezke egun autoedizioaren bidea hautatzeko arrazoiak?

Prozesu osoaren gaineko kontrola

Liburua argitaratzean prozesu osoaren gaineko kontrola izan daiteke motibazio garrantzitsu bat egilearentzat. Ainhoa Unanue Mentxakak bi poesia liburu argitaratu ditu, azkena Kontraste garaia izenekoa. Duela hilabete batzuk egindako elkarrizketan adierazi zigunez 'nahiago izan dut nik kontrolatu prozesu guztia, liburua egin, saldu, ordaindu… nire bi lagun prest zeuden marrazkiak egiteko eta horrela egin nuen aurrera, ez nuen pentsatu ere egin beste modu batean izan zitekeenik'.

Poesiaren arloan topa litezke autoedizio asko, agian poesiak berak genero gisa publiko zabal batekin (ikuspegi komertzialetik bederen) konektatzeko dituen zailtasunengatik. Urtzi Urkizu idazleak poesia liburu berria plazaratu du Maiatz argitaletxearen eskutik, baina lehenago kaleratu zuen 'Beta' izenekoa editore lanak bere gain hartuta. Elkarrizketa batean Uberani adierazi dionez 'bere alde onak eta txarrak ditu autoedizioak. Esango nuke gauza batzuk ikasi nituela autoedizioan liburua ateratzean. Baina bestetik psikologikoki nekagarria suertatu zitzaidan. Une batzuetan bakarrik sentitzen zara. Eta orokorrean niri gauzak eta proiektuak konpartitzea gustatu izan zait'.

Askatasunak bakardadea ekar dezake, liburua irakurlearen eskuetara iritsi artean ugariak baitira eman beharreko urratsak: liburua idatzi noski, eta zuzendu, landu, maketatu, diseinatu, inprimategiarekin tratua egin, errepasatu, jaso, banatu, salmenten kontabilitatea egin, komunikabideei zabaldu...

Andoni Salamerok bi poesia liburu kaleratu ditu bere kabuz: Zu. Ni. Bi. Bidean... (2004) eta Bide ertzeko printzak (2006). Bere esanetan traba baino gehiago esperientzia aberasgarria izan da 'bi liburuak autoedizioaren bidetik kaleratzea erabaki nuen, izan ere, hasiera batean, batik bat lehenengo liburuarekin, prozesu guztiaren berri izan nahi nuelako. Atsegin zitzaidan liburua idatzi eta gero, ezer argitaratu aurretik, zein urrats ematen ziren ikustea, eta era berean zenbat lagunek jardun horretan hartzen zuten lanaz ohartzea. Gezurra dirudi, baina ezer plazaratu aurretik lan eskerga egiten du jende askok eta hori nola gertatzen den behatzea esperientzia bizia izaten da'.

Poesia aipatu dugu, baina oro har edozein generotan topa litezke ohiko argitaletxeek beren ekinbidean kokatzen ez dituzten edukiak.

Ez ohiko edukiak plazaratzeko bidea

Kasu batzuetan lehenik eta behin argitaletxeekin saiatu izan dira idazleak haien lanak kaleratzen, beste batzuetan zuzenean jo dute autoediziora. Salamerok berak aitortu digunez 'ez dut inoiz argitaletxe batera jo, nahiz eta askok iradokizun hori egin didaten. Ideia ez da txarra, erakargarria, argitaletxeek zabalkundea eta berori argitara ematea bermatzen dizute -liburua onartzen badute, jakina- baina autoedizioak askatasuna ziurtatzen dizu, hau da, zu zara prozesua kontrolatzen duzuna, gustuko olerkiak jartzen dituzu, maketatzailearekin eta inprimatzailearekin zeu egoten zara eta nahi duzun eran liburua aurkezteko aukera aparta duzu, niretzat baldintza ezinbestekoa'.

Bestelakoa da, adibidez, Ibai Mendinuetaren kasua, lehenik eta behin argitaletxe batera jo zuen heinean Xenda bi ez duk lizentzi nobela mardula plazaratzeko. Kasu honetan hizkuntza eredua izan zen argitaletxetik jarri zioten traba 'lehenengo aldia zan argitaletxe batekin harremanik neukana. Argi esan zidaten euskara batura pasa edo gerturatu beharko nukeela dena, beste aldaketa asko egiteaz gain. Eta ni ez nengoen hortarako prest. Nere ustez arima galduko zukeen liburuak. Bestalde, esan zidaten gaur egunean beste inork etzidala argitaratuko. Hortaz, denbora galdu ordez neronek ateratzea erabaki nuen. Balantzea ona da, liburuak erabat bukatuta egon zedin egin beharreko zerbait zala iruditzen zitzaidan. Eta era berean, ezagutzen ez nuen mundu batera gerturatu ere egin naiz'.

Esperimentaziotik eta ikuspegi artistiko batetik egindako lanek izan dezakete zentzu berezia autoedizioaren eremu anitzean. Literaturaz zentzu hertsi batean ari garelarik 'hitza' izan ohi da burura datozkigun liburuetan elementu nagusia, baina liburua bera bada beste arte batzuentzako euskarri. Gurean horretarako tradizio handirik ez badago ere, beste herrialde batzuetan autoedizioa ('hitza'rekin izan ala ez) ikuspegi artistiko batetik lan egiteko modu bat izaten ahal da. Horren isla izan daiteke adibidez Maite Gurrutxaga ilustratzailearen lana, edo berriki Nagore Legarretak kaleratu duen Edipotoa (Banizu Nizuke) liburua. Legarretaren liburuan bat egiten dute kamera estenopeikoarekin egindako argazkiek eta hainbat idazleren poemek (Gorka Setien, Juanbau Erauskin, Haizea Arregi Marti eta Mikel Peruarena).

Gorka Setienek berak kaleratu zuen Ertzetako komunukazioak izeneko poesia liburua, 2008an. Liburu horrekin harreman bitxia sortu du Ainhoa Unanuek aipatutako Kontrasteen garaia liburuan, Setienen liburuko testuekin nolabaiteko elkarrizketa poetikoa abiatuz. Bestetik, Setienek bere poemak zabaltzeko bestelako modu batzuk ere jorratu izan ditu: duela gutxi bere irudi propioak paratu ditu erakusketa batean, eta bertan poema berriak jarri ditu mahai batean eskuragarri, liburu bateko orri solteak bailiran. Azken batean, ugariak izan daitezkeelako autoedizioa zabaltzeko moduak.

Karlos Linazasorok Eguzkia ateri izeneko poesia lana kaleratu zuen 2001ean, eta Gerardo Markuletak honakoa idatzi zuen Eguneron egindako iruzkinean:

''Autoedizioak ez du, denbora askoan, oso izen ona izan liburuzaleen artean. Bere orijinala argitaletxez argitaletxe eta ukaziorik ukazio ibili ondoren, amorruz poltsikoa astindu eta berak kaleratzeko tema hartu duen idazlearekin lotu izan dugulako, beharbada. “Egileak berak eginiko” edizioak orri fotokopiatu gaizki josiekin lotzen genituen.

Gaur egun, zorionez, autoedizioa lotuago ikusten dugu inprimatzeko prozedura informatikoez edo artisau antzeko prozeduren bidez sortutako liburuekin. Autoedizioak baditu egun, baita gurean ere, bere fruitu goxoak, artearen ederrez, ederraren arteaz umotuak. Horietako bat dugu, dudarik gabe, salgai ez dagoen liburutto hau, miniaturazko harribitxia, mini poesia liburua, hori guztia baita Karlos Linazasororen Eguzkia ateri.

Paper birziklatu sendoan inprimatua, orriak zulatu eta zuntz antzeko batez josi eta bistan lotua dago. Azalean, egilearen zuri-beltzeko marrazki bat: eguzkiaren azpian, mendi baten pean, giza-irudi beltz batzuk dantza zein borrokarako izan daitekeen higitze eroan. 150 aleko edizioa dela gaztigatzen du inprimatze-oinak''. (...)

Liburu-objektuarekin jolasteari dagokionez Imanol Epeldek badu zeresanik. Epeldek plaza ugaritan aurkeztu zuen Mattin Epelderekin batera Komuneko paperean izeneko errezitaldia. Bertako poemak edonoren esku jarri zituen bere blogean eta ondoren paperean plazaratu zituen, kasu honetan objektuari garrantzia berezia emanez eta poemetako edukiak objektutik ere (umorez) interpretatuz: komuneko paperean argitaraturik, hain zuzen ere. Epeldek berak aipatzen duenez zentzu berezia dauka objektuarekin jolasteak testua poesia denean 'poesia ez da irakurtzen. Eta gutxiago klasikoen antologiak ez diren lanak. Gure poemak segituan saldu genituen. Eta formatuak izango du horretan zerikusi handiena'.

Autoedizioa Interneten garaian

Banaketaren behinolako traba eta zentzua bera eraldatu ditu Interneten presentziak autedizioan. Ez soilik hori, Interneten hedapenak eta errotzeak eztabaida sakon bat eragin du maila guztietan: zabalpena, egile eskubideak, hedapena, irakurtzeko erak, idazteko erak... eta baita oinarri-oinarrizko kontu batean ere: kasu batzuetan zer den, zer ez den literatura. Epeldek berak azaldu digunez 'gaur publikatzen den guztia (izan musika, literatura edo artea...) jarri beharko litzateke sarean jendearen eskura. Autoeditatua izan edo ez, sarean dagoen guztia ere ez baita autoeditatua. Eta ez naiz dena doan jartzearen aldekoa. Jendeari borondatea eskatzearen aldekoa baizik. Baloratu dezala hor eskuragarri dagoena eta ordain dezala duintasunez, iruditzen zaiona'.

Bide hori hartu du hain zuzen ere Ibai Mendinuetak bere nobelarekin. Paperean argitaratu zuen mila orrialdetik gorako liburua, baina eskuratu daiteke borondatearen truke hainbat formatutan 'horrenbeste ordu, horrenbeste lan, horrenbeste urte idazten pasa ondoren, zabalpen gutxieneko bat eduki dezan jarri nun sarean. Jendeak lasai ikus dezan ere bai, interesatzen zaion edo ez, liburutzarra erosi aurretik, edo erosi partez'. 'E-book'aren zabalpenak autoedizioari lagunduko lioke? Maila horretan Mendinuetak oraindik 'kokatzen' ari direnen artekoa du bere burua 'ez det mundu hau gehiegi ezagutzen. Batetik, inprentako gastuak aurreztuko lirateke. Jendearengana iristeko, erraztasun gehiago leudekela dirudi, jende batzuengana behintzat, baina ikusi beharko da gizartean ze leku hartzen duten. Hala ere, nik nahiago paperean beti ere'.

Oraingoz paperean heltzen dira autoedizio asko eta asko, poesiaren arlokoak ugari; gutxi dira formatuarekin jolastera ausartzen direnak, gero eta gehiago paperean ateratzearekin batera sarean osorik eta doan jartzen dituztenak. Helburua irakurriak izatea delako.

Azken urteetako autoedizioen zerrenda bat (*):

2001.

Linazasoro, Karlos. Eguzkia ateri, poesia.

2002.

Korta, Gabriel. Harri hautsiak, poesia.

2004.

Etxeberria, Hasier. Antso erregea, antzerkia.

Ezkiaga, Patxi. Mahats-denboran, poesia.

Larrea, Angel. Arratiako euskal idazle aitzindariak, saiakera.

Salamero, Andoni. Zu. Ni. Bi. Bidean., poesia.

2005.

Arrieta, Yolanda. Gatzaren atzetik, saiakera.

Zabaleta, Patxi. Eneko Aritzaren hilobia, nobela.

2006.

Salamero, Andoni. Bide ertzeko printzak, poesia.

2007.

Amuriza, Xabier. Dinosauroak horizontean, nobela.

Urkizu, Urtzi. Beta, poesia/narrazioak.

2008.

Amuriza, Xabier. Orain ezin naiz hil, nobela.

Setien, Gorka. Ertzetako komunukazioak, poesia.

Unanue Mentxaka, Ainhoa. 49 poema, 49 egun, poesia.

2009.

Epelde, Imanol. Komuneko paperean, poesia.

2010.

Korta, Gabriel. Laugarrenak lau, poesia.

2011.

Alberdi, Mikel. Hizkien eskalea, poesia.

Casado da Rocha, Antonio. Sagarrak eta aintzira, (H.D.Thoreau-ren testu baten birsortzea), poesia.

Mendinueta, Ibai. Xenda bi ez duk lizentzi, nobela.

Unanue Mentxaka, Ainhoa. Kontraste garaia, poesia.

2012.

Korta, Gabriel. Elurra galtza motzetan, poesia.

Sarean soilik:

2008.

Strubell, Xabi. Lauki bat zen.

Beste arte diziplinetatik abiatuta:

2010.

Gurrutxaga, Maite. Autoedizioak, ilustrazioa.

2012.

Legarreta, Nagore. Edipotoa (banizu nizuke), argazkia eta poesia.

(*) Seguru badirela gehiago, lagundu zerrenda osatzen!: hitzenuberan@gmail.com

ALBISTE HONEN UBERAN:

'Xenda bi ez duk lizentzi' nobela BERRIAn eta SUSTATUn

Nagore Legarreta BERRIAn: elkarrizketa (2010) eta liburuari buruzko artikulua

Uberan: Autoedizioaz bi hitz erreportajea

341. Sautrelako erreportajean landu zuten autoedizioaren gaia:

 

 

Irudiak

Bideoak

Utzi zure iruzkina
      "Hegoak _______ banizkio, nirea izango zen" (derrigorrezkoa, spam-aren kontra)
  • 64x64

    "Gaur egungo BeHIak. Hezkuntzaz hausnartzen" autoeditatua, Arte Bizkarra Kulturgintzaren babesarekin.

    Ikusi: http://gorkavelasco.blogspot.com.es/2011/04/hau-da-liburuaren-azala.html

    Hitzen uberaneko berria:

    http://gorkavelasco.blogspot.com.es/2011/06/hitzen-uberan-webguneak-sarean-kokatu.html

    2012-05-22 22:53Gorka Velasco
  • 64x64

    Sleep apnea is a derangement in http://cialisdailyuse.bid/ cialis for daily use pricing which a person stops breathing repetitiously while asleep. People who obtain drop apnea mainly snore http://20mgtadalafil.bid/ cialis 20 mg dosage identical loudly. They a close breathing exchange for 10 to 30 seconds during zizz and then start breathing again with http://tadalafil20mg.gdn/ cialis 20 mg walmart price a gasp. This can betide hundreds of times in a unattached night.

    2017-01-09 04:54meandq
  • 64x64

    Engrossing articles on all sides of analgesic and assorted stories

    2017-01-09 22:43rro13w
  • 64x64

    Intriguing articles all over pharmaceutical and unlike stories

    2017-01-10 08:59eff52u
  • 64x64

    Pulling articles hither panacea and assorted stories

    2017-01-10 22:20htytpo
  • 64x64

    Compelling facts around this result

    2017-01-11 17:13fnndcu
  • 64x64

    Cialis (which has the generic hero “tadalafil”) is a recipe viagra without a doctor's prescription that is cast-off to nurse erectile dysfunction in men. It is also used cialis over counter at walmart to remedying a condition called benign prostatic hyperplasia, or enlargement of the prostate gland.

    2017-01-13 01:13xrxfrr
  • 64x64

    Interesting facts less this goods

    2017-01-14 18:26nljanw
  • 64x64

    Gripping articles erratically medication and unconventional stories

    2017-01-14 21:12rfbvbe
  • 64x64

    As you can see from the blood weight graph, just one of the numbers has to be higher http://viagrawithoutadoctor.net/ viagra without a doctor prescription or shame than it should be to count as either high blood compression or smutty blood coerce:

    2017-01-15 04:03vwsmgk
  • 64x64

    Blood burden is ascertained, blink before moment, on the stabilize between pump output versus total superficial freedom fighters and varies depending on plight, emotional phase, work, and proportional health/disease states. http://viagrawithoutdoctor.com/ viagra without a doctor prescription is regulated away the brain via both the distressed and endocrine systems.

    2017-01-15 15:27opseej
  • 64x64

    Interesting facts around this by-product

    2017-01-16 22:54cbt13b
  • 64x64

    The most talented support indicates that expensive blood stress does not originator headaches or nosebleeds, except in the protection of hypertensive crisis, a medical predicament when blood twist someone's arm is 180/110 mm Hg or higher. If your blood make is unusually momentous http://viagrawithoutadrprescription.com/#81766 viagra without a doctor prescription you get headache or nosebleed and are feeling unwell, put off five minutes and retest. If your reading remains at 180/110 mm Hg or higher, shout 9-1-1.

    2017-01-17 14:58viagra without a prescription
  • 64x64

    Interesting facts there this result

    2017-01-17 20:13skpwxt
  • 64x64

    Sildenafil best price for generic viagra relaxes muscles base in the walls of blood vessels and increases blood rush to remarkable areas of the body.

    2017-01-18 22:16qkvmud
  • 64x64

    The situation of antibiotics was entire of the exceptional breakthroughs in new-fashioned medicine. cialis walmart & Antibiotics can successfully fight infections that employed to be life-threatening, like bacterial pneumonia. But the improper use of antibiotics means that more and more bacteria are tasteful generic viagra australia to this style of medication. So it is especially important to buy antibiotics correctly.

    2017-01-19 00:09rqmacp
  • 64x64

    Blood exigencies measurements can alternations all the way through the lifetime and http://cialistrial.accountant/#56233 free cialis in different environments. The settling to start or increase blood pressure medications should not be based on a unique blood arm-twisting reading. To obtain the most accurate guess of your http://viagrasample.accountant/ viagra samples by mail staunch blood stress, your doctor will treatment an ordinary of multiple readings. These may contain repeated readings made in the doctor’s room as pretentiously as blood press measurements you performed at home.

    2017-01-19 15:13viagra samples
  • 64x64

    Attractive articles to hand pharmaceutical and unlike stories

    2017-01-19 23:18npsgjn
  • 64x64

    Insensitivity attacks become of come upon instantaneously, but they normally happen from long-standing heart disease. Typically, http://sildenafilcoupons.accountant/#60798 viagra coupons a waxy plate builds up on the walls centre your blood vessels that maintain the heart muscle. Now a chunk of the medal, called a blood clot, breaks off and prevents blood from transitional in the course the vessel to your heart muscle, http://genericsviagra.accountant/ 100 mg viagra lowest price resulting in a heart attack. Less commonly, something like burden, physical sedulousness, or unmoving weather causes the blood vessel to roll oneself or spell, which decreases the http://20mglevitra.accountant/#68246 generic levitra amount of blood that can collect to your callousness muscle.

    2017-01-20 02:07generic viagra
  • 64x64

    The best evidence indicates that expensive blood pressure does not originator headaches or nosebleeds, except in the cause of hypertensive danger, a medical emergency when blood twist someone's arm is 180/110 mm Hg or higher. If your blood make is unusually momentous http://viagrawithoutaprescriptiondoctor.com/ viagra without a prescription you possess headache or nosebleed and are appreciation unwell, cool one's heels five minutes and retest. If your reading remains at 180/110 mm Hg or higher, shout 9-1-1.

    2017-01-20 23:22viagra without seeing doctor
  • 64x64

    Seductive articles nearby drug and far apart from stories

    2017-01-21 01:01Elmerbaibe
  • 64x64

    Gripping articles -away pharmaceutical and unconventional stories

    2017-01-21 09:52Elmerbaibe
  • 64x64

    A study sooner than researchers from the University of Heidelberg in Germany may help people with pilule viagra samples swallowing difficulties. They insinuate two techniques that can help people cialis over counter enhance their ability to realize pharmaceutical down.

    2017-01-21 18:39bnffhts
  • 64x64

    Intriguing articles nearby medicine and assorted stories

    2017-01-22 00:22BernardWeect
  • 64x64

    Mettle attacks transpire quickly, but they normally end result from long-standing heart disease. Typically, http://tadalafiltrialoffer.com/ cialis coupon a waxy trophy builds up on the walls inside your blood vessels that fodder the middle muscle. At times a chunk of the badge, called a blood clot, breaks on holiday and prevents blood from glancing by the way to the ship to your spunk muscle, http://cialissansordonnancefr.com/ cialis 20mg resulting in a spunk attack. Less commonly, something like worry, concrete drive, or cold suffer causes the blood craft to corrugate or convulsion, which decreases the http://cialis20mgprixenpharmacie.com/ cialis 20mg amount of blood that can get to your insensitivity muscle.

    2017-01-22 08:24cialis 20mg
  • 64x64

    Sincerity attacks hit on instantaneously, but they normally result from long-standing heart disease. Typically, http://sildenafilcoupons.accountant/ coupons for viagra a waxy marker builds up on the walls centre your blood vessels that feed the spirit muscle. Now a chunk of the medal, called a blood clot, breaks off work and prevents blood from transitional through the barque to your heart muscle, http://genericsviagra.accountant/#40782 cost of viagra resulting in a heart attack. Less commonly, something like prominence, concrete industry, or biting out of sorts causes the blood ark to contract or spell, which decreases the http://vardenafil20mg.accountant/ levitra amount of blood that can collect to your sincerity muscle.

    2017-01-22 19:49levitra coupon
  • 64x64

    Blood exigencies measurements can shift variations all the way through the period and http://cialissales.accountant/ cialis samples in distinct environments. The outcome to start or lengthen blood albatross medications should not be based on a unique blood strain reading. To obtain the most careful guess of your http://viagrasale.accountant/ free viagra samples true blood oppression, your doctor wishes exploit an ordinary of multiple readings. These may contain repeated readings made in the doctor’s room as well as blood press measurements you performed at home.

    2017-01-23 15:59viagra samples
  • 64x64

    Sildenafil best price viagra 100mg relaxes muscles upon in the walls of blood vessels and increases blood hurry to discrete [url=http://priceviagra100mg.com/] price of viagra[/url] areas of the body.

    2017-01-23 22:00ftdrhax