Erreportajeak

Egilea editore denean

Egungo autoedizioaz gogoetakOsteguna, 2012-05-03

Zer nolako errealitatea islatzen du egun autoedizioak euskal literaturan? Zer arrazoi izan ditzake egile batek bide hori hartzeko? Internetek ordezkatu ote ditu, neurri batean, garai bateko autoedizio erak?

(Sarrerako argazkian: Maite Gurrutxagaren lan bat).

Zer nolako errealitatea islatzen du egun autoedizioak euskal literaturan? Zer arrazoi izan ditzake egile batek bide hori hartzeko? Internetek ordezkatu ote ditu, neurri batean, garai bateko autoedizio erak?

'Zer da autoedizioa? Frustratuen azken ostikoa? Ausarten proposamena? Alternatiboen bitxikeria? Jarrera artistikoa? Aukera erreala? Kimera?' galdetzen genuen 2010ean egindako erreportajean. Azkenaldian argitaratutako hainbat lanen bidetik gogoetan sakontzera gatoz erreportaje honetan.

Segur aski hitza papereratzen hasi zenetik egon da autoedizioa. Testuinguru eta garai bakoitzean modu ezberdinean uler liteke bere funtzioa eta zergatia gizartean, literaturan eta oro har kulturgintzan. Zeintzuk dira egun, Internetek ediziogintza eta sormen lanen zabalpena biziki baldintzatzen dituen garaiotan, autoediziora jotzen duten egileen arrazoiak?

Literaturan ez bezala bizi da musikagintzan autoekoizpena. Besteak beste merkatuaren bilakaera eta haren aurrean diskoetxeek kasu askotan moldatzeko erakutsi dituzten gabezien aurrean sortzaileen erantzun progresibo eta naturala izan da bide hori hartzearena. Kasu batzuetan elkarte edo sortzaile sareetan antolaturik plazaratzen dira lanak, autoekoizpenaren etsai izan daitekeen bakardadea eta isolamendua apurtuz eta gabeziak estaltzeko aliantzak bilatuz, baina egiteko modu eta filosofian autoekoizpenetik gertu. Azken urteetako abiadura biziko bilakaera teknologikoak ia edonoren eskura utzi ditu kalitate teknikoa duten emaitzak egiteko baliabideak (beste kontu bat litzateke haiek erabiltzeko gaitasuna). Literaturan berriz, denbora gutxian 'E-book'ak ate joka hasi zaizkigun arren, elkarbizitza egiten dute oraindik euskarri ezberdinek, paperaren itzalpean. Agian literatur autoedizioak ez du lortu gainditzea oraindik, neurri batean musikagintzan ez bezala, diskoetxeen bidetik kaleratutako lanen prestigioaren langa, kasu askotan aurreiritzia izan daitekeena.

Argitaletxearenaz harago, editorearen zigilua dute faltan neurri handi batean autoedizioek. Sormen lana filtrorik gabe plazaratzea goresten da kasu askotan, baina editorearen benetako funtzioa ahaztuta sarri testuaren kalterako: beste begi batzuen frontoi izaerak, sortzailearen ispilu, talde lanaren bidetik sormen lanean sakontzeko bidea eman dezake (eman behar luke). Nolanahi ere, azken urteetan egon egon da autoedizioaren bidetik plazaratutako lan ugari.

Zeintzuk izan daitezke egun autoedizioaren bidea hautatzeko arrazoiak?

Prozesu osoaren gaineko kontrola

Liburua argitaratzean prozesu osoaren gaineko kontrola izan daiteke motibazio garrantzitsu bat egilearentzat. Ainhoa Unanue Mentxakak bi poesia liburu argitaratu ditu, azkena Kontraste garaia izenekoa. Duela hilabete batzuk egindako elkarrizketan adierazi zigunez 'nahiago izan dut nik kontrolatu prozesu guztia, liburua egin, saldu, ordaindu… nire bi lagun prest zeuden marrazkiak egiteko eta horrela egin nuen aurrera, ez nuen pentsatu ere egin beste modu batean izan zitekeenik'.

Poesiaren arloan topa litezke autoedizio asko, agian poesiak berak genero gisa publiko zabal batekin (ikuspegi komertzialetik bederen) konektatzeko dituen zailtasunengatik. Urtzi Urkizu idazleak poesia liburu berria plazaratu du Maiatz argitaletxearen eskutik, baina lehenago kaleratu zuen 'Beta' izenekoa editore lanak bere gain hartuta. Elkarrizketa batean Uberani adierazi dionez 'bere alde onak eta txarrak ditu autoedizioak. Esango nuke gauza batzuk ikasi nituela autoedizioan liburua ateratzean. Baina bestetik psikologikoki nekagarria suertatu zitzaidan. Une batzuetan bakarrik sentitzen zara. Eta orokorrean niri gauzak eta proiektuak konpartitzea gustatu izan zait'.

Askatasunak bakardadea ekar dezake, liburua irakurlearen eskuetara iritsi artean ugariak baitira eman beharreko urratsak: liburua idatzi noski, eta zuzendu, landu, maketatu, diseinatu, inprimategiarekin tratua egin, errepasatu, jaso, banatu, salmenten kontabilitatea egin, komunikabideei zabaldu...

Andoni Salamerok bi poesia liburu kaleratu ditu bere kabuz: Zu. Ni. Bi. Bidean... (2004) eta Bide ertzeko printzak (2006). Bere esanetan traba baino gehiago esperientzia aberasgarria izan da 'bi liburuak autoedizioaren bidetik kaleratzea erabaki nuen, izan ere, hasiera batean, batik bat lehenengo liburuarekin, prozesu guztiaren berri izan nahi nuelako. Atsegin zitzaidan liburua idatzi eta gero, ezer argitaratu aurretik, zein urrats ematen ziren ikustea, eta era berean zenbat lagunek jardun horretan hartzen zuten lanaz ohartzea. Gezurra dirudi, baina ezer plazaratu aurretik lan eskerga egiten du jende askok eta hori nola gertatzen den behatzea esperientzia bizia izaten da'.

Poesia aipatu dugu, baina oro har edozein generotan topa litezke ohiko argitaletxeek beren ekinbidean kokatzen ez dituzten edukiak.

Ez ohiko edukiak plazaratzeko bidea

Kasu batzuetan lehenik eta behin argitaletxeekin saiatu izan dira idazleak haien lanak kaleratzen, beste batzuetan zuzenean jo dute autoediziora. Salamerok berak aitortu digunez 'ez dut inoiz argitaletxe batera jo, nahiz eta askok iradokizun hori egin didaten. Ideia ez da txarra, erakargarria, argitaletxeek zabalkundea eta berori argitara ematea bermatzen dizute -liburua onartzen badute, jakina- baina autoedizioak askatasuna ziurtatzen dizu, hau da, zu zara prozesua kontrolatzen duzuna, gustuko olerkiak jartzen dituzu, maketatzailearekin eta inprimatzailearekin zeu egoten zara eta nahi duzun eran liburua aurkezteko aukera aparta duzu, niretzat baldintza ezinbestekoa'.

Bestelakoa da, adibidez, Ibai Mendinuetaren kasua, lehenik eta behin argitaletxe batera jo zuen heinean Xenda bi ez duk lizentzi nobela mardula plazaratzeko. Kasu honetan hizkuntza eredua izan zen argitaletxetik jarri zioten traba 'lehenengo aldia zan argitaletxe batekin harremanik neukana. Argi esan zidaten euskara batura pasa edo gerturatu beharko nukeela dena, beste aldaketa asko egiteaz gain. Eta ni ez nengoen hortarako prest. Nere ustez arima galduko zukeen liburuak. Bestalde, esan zidaten gaur egunean beste inork etzidala argitaratuko. Hortaz, denbora galdu ordez neronek ateratzea erabaki nuen. Balantzea ona da, liburuak erabat bukatuta egon zedin egin beharreko zerbait zala iruditzen zitzaidan. Eta era berean, ezagutzen ez nuen mundu batera gerturatu ere egin naiz'.

Esperimentaziotik eta ikuspegi artistiko batetik egindako lanek izan dezakete zentzu berezia autoedizioaren eremu anitzean. Literaturaz zentzu hertsi batean ari garelarik 'hitza' izan ohi da burura datozkigun liburuetan elementu nagusia, baina liburua bera bada beste arte batzuentzako euskarri. Gurean horretarako tradizio handirik ez badago ere, beste herrialde batzuetan autoedizioa ('hitza'rekin izan ala ez) ikuspegi artistiko batetik lan egiteko modu bat izaten ahal da. Horren isla izan daiteke adibidez Maite Gurrutxaga ilustratzailearen lana, edo berriki Nagore Legarretak kaleratu duen Edipotoa (Banizu Nizuke) liburua. Legarretaren liburuan bat egiten dute kamera estenopeikoarekin egindako argazkiek eta hainbat idazleren poemek (Gorka Setien, Juanbau Erauskin, Haizea Arregi Marti eta Mikel Peruarena).

Gorka Setienek berak kaleratu zuen Ertzetako komunukazioak izeneko poesia liburua, 2008an. Liburu horrekin harreman bitxia sortu du Ainhoa Unanuek aipatutako Kontrasteen garaia liburuan, Setienen liburuko testuekin nolabaiteko elkarrizketa poetikoa abiatuz. Bestetik, Setienek bere poemak zabaltzeko bestelako modu batzuk ere jorratu izan ditu: duela gutxi bere irudi propioak paratu ditu erakusketa batean, eta bertan poema berriak jarri ditu mahai batean eskuragarri, liburu bateko orri solteak bailiran. Azken batean, ugariak izan daitezkeelako autoedizioa zabaltzeko moduak.

Karlos Linazasorok Eguzkia ateri izeneko poesia lana kaleratu zuen 2001ean, eta Gerardo Markuletak honakoa idatzi zuen Eguneron egindako iruzkinean:

''Autoedizioak ez du, denbora askoan, oso izen ona izan liburuzaleen artean. Bere orijinala argitaletxez argitaletxe eta ukaziorik ukazio ibili ondoren, amorruz poltsikoa astindu eta berak kaleratzeko tema hartu duen idazlearekin lotu izan dugulako, beharbada. “Egileak berak eginiko” edizioak orri fotokopiatu gaizki josiekin lotzen genituen.

Gaur egun, zorionez, autoedizioa lotuago ikusten dugu inprimatzeko prozedura informatikoez edo artisau antzeko prozeduren bidez sortutako liburuekin. Autoedizioak baditu egun, baita gurean ere, bere fruitu goxoak, artearen ederrez, ederraren arteaz umotuak. Horietako bat dugu, dudarik gabe, salgai ez dagoen liburutto hau, miniaturazko harribitxia, mini poesia liburua, hori guztia baita Karlos Linazasororen Eguzkia ateri.

Paper birziklatu sendoan inprimatua, orriak zulatu eta zuntz antzeko batez josi eta bistan lotua dago. Azalean, egilearen zuri-beltzeko marrazki bat: eguzkiaren azpian, mendi baten pean, giza-irudi beltz batzuk dantza zein borrokarako izan daitekeen higitze eroan. 150 aleko edizioa dela gaztigatzen du inprimatze-oinak''. (...)

Liburu-objektuarekin jolasteari dagokionez Imanol Epeldek badu zeresanik. Epeldek plaza ugaritan aurkeztu zuen Mattin Epelderekin batera Komuneko paperean izeneko errezitaldia. Bertako poemak edonoren esku jarri zituen bere blogean eta ondoren paperean plazaratu zituen, kasu honetan objektuari garrantzia berezia emanez eta poemetako edukiak objektutik ere (umorez) interpretatuz: komuneko paperean argitaraturik, hain zuzen ere. Epeldek berak aipatzen duenez zentzu berezia dauka objektuarekin jolasteak testua poesia denean 'poesia ez da irakurtzen. Eta gutxiago klasikoen antologiak ez diren lanak. Gure poemak segituan saldu genituen. Eta formatuak izango du horretan zerikusi handiena'.

Autoedizioa Interneten garaian

Banaketaren behinolako traba eta zentzua bera eraldatu ditu Interneten presentziak autedizioan. Ez soilik hori, Interneten hedapenak eta errotzeak eztabaida sakon bat eragin du maila guztietan: zabalpena, egile eskubideak, hedapena, irakurtzeko erak, idazteko erak... eta baita oinarri-oinarrizko kontu batean ere: kasu batzuetan zer den, zer ez den literatura. Epeldek berak azaldu digunez 'gaur publikatzen den guztia (izan musika, literatura edo artea...) jarri beharko litzateke sarean jendearen eskura. Autoeditatua izan edo ez, sarean dagoen guztia ere ez baita autoeditatua. Eta ez naiz dena doan jartzearen aldekoa. Jendeari borondatea eskatzearen aldekoa baizik. Baloratu dezala hor eskuragarri dagoena eta ordain dezala duintasunez, iruditzen zaiona'.

Bide hori hartu du hain zuzen ere Ibai Mendinuetak bere nobelarekin. Paperean argitaratu zuen mila orrialdetik gorako liburua, baina eskuratu daiteke borondatearen truke hainbat formatutan 'horrenbeste ordu, horrenbeste lan, horrenbeste urte idazten pasa ondoren, zabalpen gutxieneko bat eduki dezan jarri nun sarean. Jendeak lasai ikus dezan ere bai, interesatzen zaion edo ez, liburutzarra erosi aurretik, edo erosi partez'. 'E-book'aren zabalpenak autoedizioari lagunduko lioke? Maila horretan Mendinuetak oraindik 'kokatzen' ari direnen artekoa du bere burua 'ez det mundu hau gehiegi ezagutzen. Batetik, inprentako gastuak aurreztuko lirateke. Jendearengana iristeko, erraztasun gehiago leudekela dirudi, jende batzuengana behintzat, baina ikusi beharko da gizartean ze leku hartzen duten. Hala ere, nik nahiago paperean beti ere'.

Oraingoz paperean heltzen dira autoedizio asko eta asko, poesiaren arlokoak ugari; gutxi dira formatuarekin jolastera ausartzen direnak, gero eta gehiago paperean ateratzearekin batera sarean osorik eta doan jartzen dituztenak. Helburua irakurriak izatea delako.

Azken urteetako autoedizioen zerrenda bat (*):

2001.

Linazasoro, Karlos. Eguzkia ateri, poesia.

2002.

Korta, Gabriel. Harri hautsiak, poesia.

2004.

Etxeberria, Hasier. Antso erregea, antzerkia.

Ezkiaga, Patxi. Mahats-denboran, poesia.

Larrea, Angel. Arratiako euskal idazle aitzindariak, saiakera.

Salamero, Andoni. Zu. Ni. Bi. Bidean., poesia.

2005.

Arrieta, Yolanda. Gatzaren atzetik, saiakera.

Zabaleta, Patxi. Eneko Aritzaren hilobia, nobela.

2006.

Salamero, Andoni. Bide ertzeko printzak, poesia.

2007.

Amuriza, Xabier. Dinosauroak horizontean, nobela.

Urkizu, Urtzi. Beta, poesia/narrazioak.

2008.

Amuriza, Xabier. Orain ezin naiz hil, nobela.

Setien, Gorka. Ertzetako komunukazioak, poesia.

Unanue Mentxaka, Ainhoa. 49 poema, 49 egun, poesia.

2009.

Epelde, Imanol. Komuneko paperean, poesia.

2010.

Korta, Gabriel. Laugarrenak lau, poesia.

2011.

Alberdi, Mikel. Hizkien eskalea, poesia.

Casado da Rocha, Antonio. Sagarrak eta aintzira, (H.D.Thoreau-ren testu baten birsortzea), poesia.

Mendinueta, Ibai. Xenda bi ez duk lizentzi, nobela.

Unanue Mentxaka, Ainhoa. Kontraste garaia, poesia.

2012.

Korta, Gabriel. Elurra galtza motzetan, poesia.

Sarean soilik:

2008.

Strubell, Xabi. Lauki bat zen.

Beste arte diziplinetatik abiatuta:

2010.

Gurrutxaga, Maite. Autoedizioak, ilustrazioa.

2012.

Legarreta, Nagore. Edipotoa (banizu nizuke), argazkia eta poesia.

(*) Seguru badirela gehiago, lagundu zerrenda osatzen!: hitzenuberan@gmail.com

ALBISTE HONEN UBERAN:

'Xenda bi ez duk lizentzi' nobela BERRIAn eta SUSTATUn

Nagore Legarreta BERRIAn: elkarrizketa (2010) eta liburuari buruzko artikulua

Uberan: Autoedizioaz bi hitz erreportajea

341. Sautrelako erreportajean landu zuten autoedizioaren gaia:

 

 

Irudiak

Bideoak

Utzi zure iruzkina
      "Hegoak _______ banizkio, nirea izango zen" (derrigorrezkoa, spam-aren kontra)
  • 64x64

    "Gaur egungo BeHIak. Hezkuntzaz hausnartzen" autoeditatua, Arte Bizkarra Kulturgintzaren babesarekin.

    Ikusi: http://gorkavelasco.blogspot.com.es/2011/04/hau-da-liburuaren-azala.html

    Hitzen uberaneko berria:

    http://gorkavelasco.blogspot.com.es/2011/06/hitzen-uberan-webguneak-sarean-kokatu.html

    2012-05-22 22:53Gorka Velasco
  • 64x64

    I took tadalafil representing enlarge my coop up, when I don't prepare any ED issue. initially I took 5mg instruction in reoccur some reasoning I stopped intake it but I faced side effects that when I did LLL my dysfunctional went a split second again I went to Dr and he prescribed me to lay 10mg to palm light of day after day basics I took this on three days I gained wonderful erection but I galoot do I requirement to take on b invitation this natural ed meds ourselves crave so I stopped and doing guileless treatment.

    2017-03-09 14:03laj64a
  • 64x64

    Gripping articles jumbled medication and unconventional stories

    2017-03-09 21:12fhy12v
  • 64x64

    Significant changes to the Affordable Care Performance (ACA) are being considered aside lawmakers who have been depreciatory of its general approach to providing coverage and to some of its necessary provisions. An important section where changes thinks fitting be considered http://sildenafilwithoutdoctor.com/#83228 viagra without a doctor prescription has to do with how people with haleness problems would be proficient to bag and keep access to coverage and how much they may comprise to pay pro it.

    People’s health is dynamic. At any given time, an estimated 27% of non-elderly adults have health conditions that would establish them ineligible in compensation coverage directed time-honoured non-group underwriting standards http://viagrawithoutdoctors.com/ viagra without a doctor prescription that existed previous to the ACA. To the ground their lifetimes, one is at hazard of having these periods, some shortened and some that last instead of the rest of their lives.

    Joined of the biggest changes that the ACA made to the non-group indemnity market was to eliminate compensation not later than insurers of a woman’s health or health dead letter in enrollment and rating decisions. This assured that people who had or who developed health http://withoutdoctorprescriptionviagra.org/ viagra without a doctor prescription problems would have the even so plan choices and yield a return the unchanged premiums as others, essentially pooling their expected costs together to learn the premiums that all would pay.

    2017-03-10 19:10oltf85
  • 64x64

    In principle, we should all have a blood vexation below 120 past 80 (120/80). http://ciailscost.com/ cialis sample pack. This is the excellent blood compression for people wishing to be dressed well-mannered health. At this level, we have a much lower danger of sensitivity condition or stroke.

    If your blood lean on is optimal, this is great news. By following our healthy living advice, you resolve be skilled to hang on to it this way.

    If your blood apply pressure on is above 120/80mmHg, you purpose scarcity to lop off it. http://www.samplesviagra.top/ viagra samples usa.

    Most adults in the UK have blood press readings in the order from 120 over 80 (120/80) to 140 beyond 90 (140/90). If your blood intimidation is within this kind, you should be irresistible steps to bring it down or to stop it rising any further. http://www.tadalafilatwalmart.com/ over the counter generic cialis. Our five beat tips will steer you how.

    The urge why people with blood compel readings in this range should move it, even albeit this is not classified as 'ripe' blood pressure, is that the higher your blood compression, the higher your hazard of vigour problems. http://www.francehommes.com/ viagra france. For specimen, someone with a blood pressure plane of 135 greater than 85 (135/85) is twice as able to have a brotherly love abuse or pulsation as someone with a reading of 115 one more time 75 (115/75).

    2017-03-11 11:29Jvkuccl
  • 64x64

    Tremor may be the start with characteristic of you notice. http://www.withoutadoctorprescription.com/ viagra without a doctor prescription in us. It's ditty of the most common signs of the affliction, although not all and sundry has it.

    More importantly, not all and sundry with a tremor has Parkinson's disease. http://www.viagrawithoutdoctor.org/ viagra without a doctor prescription. Tremor ordinarily starts in honourable one arm or leg or on single undivided side of the body. It may be worse when you are about but not impelling the affected arm or leg. It may suffer from better when you transfer the limb or you are asleep. In period, Parkinson's affects muscles all with the aid your portion, so it can lead to problems like trouble swallowing or constipation. http://levitrafor.com/ levitra. In the later stages of the disease, a person with Parkinson's may comprise a rooted or bare expression, inconvenience speaking, and other problems. Some people also be deprived of intellectual skills (dementia). People for the most part start to have symptoms between the ages of 50 and 60. http://www.vardenafil.space/ generic levitra. But at times symptoms start earlier.

    2017-03-11 20:12iejans
  • 64x64

    Luring articles on all sides of analgesic and unbelievable stories

    http://cialis20mg.withoutadoctorprescriptions.com/

    2017-03-11 22:38rcqctm
  • 64x64

    Engrossing articles unmercifully medication and unconventional stories

    2017-03-13 00:04cwrf32
  • 64x64

    http://canadianpharmacies.org/ canada pharmacy traditional medicine http://viagrapharmacy.top/ viagra online canadian pharmacy cheap health care options http://withoutadoctorprescriptionviagra.org/ viagra without a doctor prescription what to do to become a physician http://viagrawithoutdoctor-prescription.net/ viagra without doctor visit medicine usa http://levitrageneric.us.com/ levitra 20mg series with doctors

    2017-03-13 05:23viagra without a doctor prescription
  • 64x64

    Engrossing articles nearby medication and unconventional stories

    2017-03-13 18:57qghw34
  • 64x64

    md license http://kamagrajelly.us/ kamagra jelly doctor http://www.viagrasamplepack.top/ viagra coupons primary care doctors near me http://cialis.overthecounteratwalmart.com/ cialis without prescription doctors search website http://viagra.withoutadoctorsprescription.com/ viagra without a doctor prescription united health com

    2017-03-15 00:37kamagra uk next day
  • 64x64

    Viagra is a remedy cure-all used in the treatment of viagra without a doctor prescription dysfunction and ineffectualness in men. It works near increasing blood purl to the put on paper in structure to expropriate a male get and support an erection when he is aroused or stimulated. The lively ingredient in Viagra is sildenafil and the dose ranges from 25mg to 100mg per tablet.

    2017-03-15 18:14vrg23a
  • 64x64

    Riveting articles on every side physic and produts

    2017-03-15 22:47pkgxka
  • 64x64

    Attractive articles about medicine and produts

    2017-03-17 23:00evh97y
  • 64x64

    doctor of doctors http://sansordonnanceviagra.org/ viagra prix board certified physicians http://sansordonnanceviagra.net/#pagevtmwg viagra 100mg find a doctor near me http://sansordonnancesildenafil.com/ viagra the best doctors in america

    2017-03-18 01:14viagra 100mg
  • 64x64

    Pulling articles up pharmaceutical and unconventional stories

    2017-03-20 19:37kxbr91
  • 64x64

    Intriguing articles circa medication and unconventional stories

    2017-03-21 23:41wxsnlr