Joxe Iriarte ‘Bikila’rekin solasean

Joxe Iriarte “Bikila”k Kamaradak izeneko nobela plazaratu du Txalaparta argitaletxearen eskutik, orain arte idatzi dituen liburuen artean ‘literarioena’. Bertan lagunarte baten bilakaera ikusiko dugu batez ere 80 eta 90eko hamarkadetan, militantzia politikoaren argitzalak eta guztiaren oinarrian kamaraden arteko harremana.

Bikila Kamaradakkamaradak

Saiakeran eta kronikan eman zenituen idazle gisa lehen urratsak, zientoka artikulu idatziko zenituen zure ibilbide politikoan, baina urteekin fikzio-literaturara gerturatzen joan zara. Zergatik?

Borrokaren gorrian (Txalaparta, 1999) autobiografia plazaratu nuenean norbaitek esan zidan bazuela hurbilketa bat literaturarekin, sumatzen zela idazteko ohitura. Egia da, idatzi idatzi dut nire bizitza militante guztian, hasi klandestiniaren garaiko zein demokrazia hasi osteko aldizkarietan artikulu ugari. Momentu batean saltoa egin nuen saiakera aldera, erdaraz plazaratutako Los obreros tiene patria? (Gakoa, 1991) anarekin. Momentu jakin batean pentsatu nuen zilegi zela literatura ere erabiltzea nire bizipenak, ideiak eta gustuko gauzak azaltzeko. Nahi baldin baduzu gauza batzuk azaldu ez da berdina Orereta herri borrokalariaren historia (Luis Elberdinekin batera, 1996) kronika liburuan idatzi nuen bezala egitea edo hemen Kamaradak honetan zenbait borroka agertzerakoan aukeratu dudan modua. Literaturan, nahiz eta oinarrituta egon esperientzia batean eta nahiz eta bilakaera historikoaren baitan zehatza izan behar duzun, imajinazioaren bitartez idazteko libreagoa sentitzen zara.

Iraultzen maratoia (Txalaparta, 2002) adibidez izan zen gauza xume bat, kantu epiko bat nire bi zaletasunari: kirola egiteari eta iraultza egiteari. Kirola osasuna lagun egiten dut, iraultza saiatu bai baina oraindik ez dut lortu burutzea (barreak), maratoiak egin ditut baina iraultza oraindik ez dut lortu egitea. Kasu horretan ere pasio bien uztarketan imajinazioak eman zidan bidea, literatura oso egokia da horretarako.

Beste aldetik ni oso zaletua naiz literaturarekiko, eta gainera ez naiz batere exijentea, irakurtzen dut denetarik: nobela beltza, zientzia fikzioa, drama, erotikoa… berdin zait, gustukoa baldin badut liburua eta harrapatzen banau denetik irakurtzen dut. Literaturaren aldetik, idazkeraren aldetik, erritmoaren aldetik… ez dakit maila ematen dudan ala ez, baina zer kontatua daukadala hori bai, argi daukat.

Ekainean bertan Oiartzungo irakurle taldeak antolatutako saio irekian behin eta berriz galdetzen zenien irakurleei ea zer nolako pertzepzioa zutn liburuko literatur elementuen inguruan, baina galdera gehienak liburuaren irakurketa politikoei buruzkoak ziren. Frustrazioa sortzen dizu horrek?

Bai, arrisku hori daukat. Titulua aukeratzerakoan ere beldur hori eduki nuen. Zirkunstantzia asko egon dira Kamaradak honetara iristeko, baina azken momentuan aukeratu nuenean pentsatu nuen: Kamaradak eta gainera Bikilak idatzia, jende askok irakurri gabe esango du ‘ufa, txapa politikoa`. Baina gero alderantziz gertatu da, jendeak liburua irakurtzeaz gain esan dit tituluarekin bete betean asmatu dudala. Banuen beldurra egile politikoak literatur egileari gailentzea edo hura jatea, baina hori nire historiarekin doa eta segur aski ezingo dut inoiz guztiz gainditu.

Atal batzuetan suma daiteke agian badagoela autobiografikotik. Txalapartarekin kaleratutako aurreko liburuetan ere bazegoen horren arrasto bat, alegia, zure bizi-esperientzia propioen eragina eta presentzia testuetan. Zein neurritan saiatu zara hortik aldentzen, edo azeptatu eta erabili egin duzu?

Hau da nire libururik literarioena. Besteetan beti egon naiz lotuago elementu ideologiko edota etikoekin, hemen saiatu naiz literatura egiten. Hori bai, ni ez naiz pertsona bat literaturaren inguruko fantasia zero hutsetik egin dezakeena, beti jartzen dut adibide berdina: Jules Verne etxetik atera gabe joan zen ilargira, Joseph Conrad bezalako beste askok idatzi zuten bere bizitza eta esperientziaren baitan, ni azken hauetakoa naiz nire xumetasunean. Idazterakoan nire esperientziatik edaten dut eta gero aurrera joaten naiz. Esate baterako, soldaduskaren kapitulua ez da nire esperientzia peto-petoa, baina gauza batzuk bai: goizeko seietan korrika ‘margarita se llama mi amor’ kantatzen joan behar izatea… hori gertatu egin zitzaidan, momentu horretan neukan kabreoa berrogei urte geroago gogoratzen saiatu naiz, baina dagoeneko umorezko tonu batekin.

Baina liburu honetan uztartu duzu ikerketa edo dokumentazio lanarekin ere? Batez ere hasierako ataletan Nervacero lantegia eta Euskalduna Ontziola dituzu mintzagai…

Bai, gertatzen dena da dokumentazioan oinarritutako zati asko kendu nuela osteko prozesuan. Liburuaren lehen zirriborroa irakurri zuten gehienek esan zidaten gehiago zeukala lan periodistikotik literaturatik baino. Aipatu dituzun lantegi horiei buruzko datu asko sartzen nuen… gauza horiek arintzen joan naiz, kentzen, eta azkenean erreferentzia bezala utzi ditut. Inbestigazio lan asko bazterrean utzi dut. Globalizazioaren kontrako mugimenduaren inguruan kapitulu oso bat zegoen ere, eta kanpoan geratu da, nobelaren trinkotasunaren alde kendu nuen.

Gai historiko handiekin batera ere garaiari buruzko xehetasunak daude: drogak, poliziaren jazarpena, borroka, sexua, multikopistak…. garai hura bizi izan duen jende askok islatuta ikusiko du bere burua haietan.

Bai, Oiartzungo irakurle taldeko aurkezpenean emakume batek esan zidan: ‘multikopistaren lapurreta! Jo, gu ere horrela ibili ginen…’. Edorta Jimenezek berriz bileretan nola ligatzen zen ekarri zidan gogora elkarrizketa batean. Gauza horiek nire memorian sartuta daude, eta nire bizi-esperientziatik hartuta daude, gero nola kokatzen ditudan eleberrian, ze pertsonaietan eta ze testuinguruan, beste kontu bat da.

Bestetik, badago jendea xehetasun batzuekin harritu ere egiten dena. Drogaren kontuarekin adibidez. Izan zen editore bat esan zidana ez dela sinesgarria iraultzaile batek bere burua desegitea drogaren kontu horrekin. Ez zeukan ideiarik ere, Errenteria inguruan ikusi dut nik jende gaztea Errenteriako asanbladan lehendabiziko urteetan jo ta ke ibilitakoa, jende oso majoa, noblea… momentu batean ez dakit ze arrazoiagatik drogaren munduan sartu zena, hasieran batean agian modu kontestatarioan, edo modan zegoelako, edo droga izan zitekeelako sistemaren kontra egiteko beste modu bat, hor kriston nahaspila zegoen… eta azkenean harrapatuta hil zena, edo drogan murgilduta, ihesarekin edo hepatitis batekin… 80eko hamarkada zorigaiztoa izan zen alde horretatik, belaunaldi oso bat joan zen pikutara.

Ezberdina izango da Errenteriako errealitatea liburua kokatu duzun Bilbokoaren aldean, baina era berean Errenteria Bilbo txiki bat izan zitekeen…

Dudarik gabe. Bilbo ezkerraldea esango nuke. Langile mugimenduaren gainbeherak bi alde dauzka: alde politikoa eta alde fisikoa, nola langileria izate sozial gisa desegin zuten enpresek. Gainbeherak ekarri zuen langabeziak oso Bilbo txirotua sortzea ezkerraldean, grisa, desmoralizatua. Gaur egunean marjinazioak beste bide bat hartu du, forma zabalago bat, baina momentu horretan oso palpatzekoa izan zen jatorria, lana eta borroka eta giro sozial potente bat izatetik bat jendea bazterrean geratzen hasi zen. Hori islatzen saiatu naiz nire pertsonaien bitartez.

Gainera klandestinitatearen ohiturari eutsiz. Zenbat eta gutxiago idatzi, hobe, idatziak berezko bidea egiten baitu. Bestetik, idazteak dakarren barne biluzteak izutzen du. Biluztea baino gogokoagoa du oskolaren babesean gotortzea”, irakurri daiteke pasarte batean. Deigarria egin zait idazletza eta klandestinitatearen arteko maitasun ezinezkoa, idaztea bera askatasun eremu batekin lotzen den heinean. Zu zeu klandestinitatean egon zinen, hala bizi zenuen idazketa?

Klandestinitatean idazten nuena informeak eta iritzi artikuluak ziren, besterik ezin zenuen utzi gero arrastoak geratzen direlako, eta hori arriskutsua delako. Garai hartan baduzu gauza askotatik isolatzeko joera: idazten duzu gutxi, zure sentimenduak kontrolatzen saiatzen zara, maitasunaren ingurukoak, familia… hortik apartatzen zara, bestela desegingo zinateke. Gogortu egin behar zara, eta gogortasun horretan oskola sortzen da.

Kamaradak tituluaren aukeraketara bueltatuz, aipatu izan duzu egun badituzula lagunak, lankideak, baina ez kamaradak. Faltan botatzen duzun zerbait da? Nostalgia puntu bat dago hor? Liburu osoa zeharkatzen duen ideia da kamaradena…

Dudarik gabe, liburu honek nostalgiatik ere badu, ez dakit asko edo gutxi, bana badu. Gainera kontzienteki, nire aldetik eta pertsonaia batzuen aldetik. Kamarada talde hori desegiten denean eta bakoitzak bere bidea egiten duenean, ikusten da pertsonaia batzuek garai haiekiko nostalgia dutela. Agian ez dute sinesten garai bateko iraultza asmoetan, baina bai konturatzen dira garai hartan bizi zuten kamaraderia oso fuertea zela eta gaur egunean horren hutsunea dutela. Horrek ez du esan nahi ni nostalgian harrapatuta nagoela inondik inora, nik presentea bizi dut, eta liburua ere horrela bukatzen da: utopiari gorazarre eginez. Gaur egunean nik ja edade bat daukat, mugitzen naiz parametro batzuetan, jende baten artean non badagoen adiskidetasun sendorik, baina ez kamaraderiarik.

Belaunaldi-liburua izan daitekeela ere aipatu zen Oiartzungo saioan. Irudipena izan dut badagoela balantze egite bat ere, ondorioak ateratze bat: ‘Hainbeste borrokak, hainbeste malkok eta izerdik zertarako balio izan digute?’ irakurri daiteke liburuaren zati batean, edo ‘Egiten ez den borroka hori bai dela galdua. Gurea zaila zen hasieratik, baina bukaera ez zegoen idatzita. Eta gainera nahi genuena lortu ez arren, zerbait lortu dugu, zer arraio! Eta hori borrokari esker izan da’. Zure belaunaldira ekarrita, nahi zena lortu ez arren, zer lortu da?

Nik nire esperientzia bitaletik eta nire ikuspuntu ideologikotik argi dut egiten ez den borroka seguru galtzen dela. Borrokak ez dizu inoiz ziurtatzen irabaziko duzunik, ez borroka konkretuetan eta ezta historiaren ikuspuntutik egindakoetan ere, baina ikusten duzunean ezin duzula onartu egoera jakin bat borrokatu egin behar da. Eta gainera beti ez da galtzen, esate baterako Narvacerokoek irabazi egin zuten, Euskaldunekoek ez desegin egin zelako, baina sektorea orokorrean hartuta (Espainiako Astilleroen baitan sartuta zegoen Euskalduna) beste astillero batzuk mantendu ziren eta jubilazio ona lortu zuten, PSOEko gobernuak dirua sartu zuelako azkenean gatazka bukatutzat emateko.

Hori da, liburuaren testuinguruan jarrita, Aitor pertsonaiak dioena ezta?

Gaur bertan Donostian Borboien kontra egin dugun kontzentrazioan egon naiz batekin horri buruz hitz egiten. Gure belaunaldia eta aurreko belaunaldiaren artean ez zen transmisiorik egon, gu 60eko hamarkadan borrokan hasi ginenean gure aurretik ibilitako gudari eta milizianoekin ez genuen inolako harremanik, ez fisikorik ez ideologikorik. Horregatik gure bilakaera ideologikoa oso libreskoa izan zen. Alde batetik borroka gogorra, bina bestetik liburuetatik hartu genuen formazioa, eta horrek bere alde ona eta bere alde txarra dauka, ortodoxo samarra bihurtzen zarelako.

Gaur egunean horrek ez luke zertan horrela izan behar: fisikoki espazio berean gaude belaunaldi ezberdinak; kulturalki ez hainbeste, bada belaunaldien arteko separazioa, baina hor zubigintza bat egin beharko genuke. Horregatik saiatu behar gara, eta hau da ere bada literaturara jotzearen aldeko zerbait, literaturaren bitartez jendeari beste modu batean kontatu ezin diren gauzak kontatzen. Nahiko nuke jende gazteak irakurtzea liburua eta esatea ‘hauek ez dira aitonaren batallitak, hau hemen gertatua da modu kolektibo batean’, eta jakin behar da hortik badugula zer ikasi. Gauza gutxi errepikatzen dira, baina gaur egunean Gipuzkoa Zutiken sortzen ari den mugimendu horrek adibidez badu zerbait Errenteriako asanbladetako hartatik. Oso diferentea bai, baina aldi berean biak dira mugimendu herritarrak. Zoritxarra izango litzateke Euskal Herriko gazteak -nahiz eta politikan ez ibili- galtzea edo ez ezagutzea bere gurasoen eta bere ondokoen edo hurbilekoen historia labur hori. Oraindik bizi gara, eta prest gaude hitz egiteko. Guk zoritxarrez ez genuen zorte hori izan gure aurrekoekin. Garai hartako miliziano eta gudariak edo hilak zeuden, edo desterruan, edo hain traumatizatuak zeuden ez zutela hitz egin nahi.

Joxe Iriarte Bikila-1(Argazkia: Hitza).

Liburuaren egituran murgilduz

Egitura zatikatua dauka liburuak. Aipatu izan duzu zure militantzia erritmoarekin, jarraian ezin idaztearekin, zerikusia duela horrek. Hari bakarra jarraian idazteko zailtasuna zure alde bilakatzen saiatu zara?

Gerrillariek bezala! (barreak). Gerrillariek beren ahuldadetik bertute bat egiten dute, ni neure ahuldadea erabilita saiatu naiz liburua diferentea izatea. Egia da askotan pentsatzen dudala korrika nabilela, horretan argigarria egin zait Markos Zapiainen aipu hau, liburuaren hasieran jaso dudana: “Memoria den mundu fragmentario horretatik, bizitakoaren eta sentitutakoaren aztarnetatik eraiki beharko du nobelagileak bere mundu imajinarioa”. Momentuak harrapatuz joan ohi naiz etxera, dutxatzen naiz eta idazten dut, gero ikusiko dut nola antolatzen dudan osotasunean.

Jende batek esan dit liburu honetan kontatzen dudana kontatzeko askoz ere orrialde gehiago behar liratekeela. Horrek eskatzen badu 400 orrialdeko liburu bat idaztea, edo Gerra eta bakea moduko zerbait, familia baten historia kontatuz… Ez! Ez dut nahi eta gainera ezin dut. Baina aldi berean posible duzu pentsatzen duzuna egin dezakezunaren neurrian jaso, ez da zertan gauza borobil-borobil bat egin behar gauza bat argitaratzeko. Horrekin lotuta liburuaren hasieran bada ere beste aipu bat, Marshall Berman-ena: “Idazle batek zerbait esan dezake dena esan gabe”. Todo lo solido se desvanece en el aire (Siglo XXI, 2008) liburutik hartu nion. Liburu horretan esaten du Marx-i zera gertatu zaiola, egin nahi izan zuen hain lan potoloa azkenean Kapitala amaitu gabe hil zela… nik ez dut hori egin nahi, nik momentu honetan ideia garbi batzuk dauzkat gauza baten inguruan, botatzen dut eta horrek bere horretan balio bat du.

Zatikatua izateak zerikusia du nobela korala izatearekin? Azken batean, haria jarraitzeko orduan ere nolabaiteko ahots zatikatu bat planteatzen da pertsonaien koraltasunarekin…

Ez, kolektibotasunarekin du zerikusia koraltasunak. Nik ez nuen nahi pertsonaia bakar baten istorioa kontatu, langile borroka eta gizarte erradiografiak koraltasun bat eskatzen du, non pertsonaiek bizitza propioa duten. Adibide bezala, Periko Solabarria herri edo klase bateko militante eredugarria da, baina ezin da ulertu bere giroa eta bere klase langiletasun hori gabe, ezinezkoa da, ez da zaldun isolatua. Saiatu naiz pertsonaia bakoitzak bere gizarte eredu propioak izan ditzan, bere sentimendu propioak, bere ikuspegi propioak… Baina gainera talde bezala funtzionatzen dute eta horrek guztiak perspektiba bat ematen du bizipen, giro eta borroka baten inguru hori osatzeko.

Badago nolabaiteko ‘koraltasun kronologiko’ bat ere, garai ezberdinak lantzen eta tartekatzen diren heinean. Zatikatua izatearen ondorioz da hori ere, edo garai historiko zehatzak jorratzeko nahia dago atzean?

Horrekin esperimentatu egin nahi nuen ere…

80eko hamarkada, 90ekoa, 2000ak…

2000ako hamarkadak hasiera batean bazuen bere nortasuna, globalizazioaren aurkako mugimenduaren zati bat hartzen zuen heinean, baina kendu egin nuen, 2000a erreferentziazkoa bilakatu da soilik. Batez ere 80eko eta 90eko garaia da azaltzen dena. Horien aurreko erreferenteak ere badaude, diktadura garaia… baina sarrera bezala funtzionatzen dute.

Ipuin bat sartu duzu narrazioaren erdian: Ifrentzua. Baina ipuinak berak badu egitura zatikatutik. Zer bilatu duzu ipuin horrekin, teknikoki batez ere?

Ni ez naiz literaturaren teoriaz edo literaturaren nondik norakoaz hitz egiteko gai; galdetzen badidate ‘zer da literatura?’ ba ez dakit, nik hautu hauek modu intuitiboan egin ditut. Momentu batean garbi ikusi nuen modu diferente batean atera nahi nuela biolentziaren obsesioaren eta etsaiaren kontra itsu-itsu borrokatzeak askotan infernura eramaten zaituenaren gaia. Bai ipuinarekin eta baita ere pertsonaia baten bitakora koadernoari dagozkion zati bereziekin, kontzienteki saiatu nintzen gogoeta filosofikoak narrazio orokorretik apartatzen. Hasieran pertsonaietan sartuta zeuden, eta horrek bazuen pisutsua izateko arriskua, sermoiaren kutsua. Bai ipuinak bai bitakora koadernoak pertsonaia bati bere ideiak botatzeko aukera ematen diote, nobelaren barruan geratzen dira baina era berean aparte.

Ipuinean Ahab eta Moby Dick dira erreferentzia nagusiak, zergatik?

Hamahiru urteko prozesua dago liburu honen atzean, eta tartean Moby Dick irakurri nuen. Ahab-i buruzkoak irakurtzen ari nintzela esan nuen ‘hau da beste maila batzuetan gertatzen den gauza bera da’. Badakit Ahab eta balearen inguruan teoria asko egin direla, baina nik pentsatzen nuen ‘hor dago pertsonaia bat obsesionatua balea hiltzearekin, eta horren atzean segur aski mamu bat dago’. Berak balearekin bere barne deabrua hil nahi du, eta horretarako prest dago sakrifikatzeko ez bakarrik arrantzaleen ondasunak, baita ere bere menpe dauden gizon guztiak, bidaltzen ditu balea hiltzera eta berdin zaio zein hiltzen den ekintza horretan.

Ahab-ena liburuaren bigarren partea posibilitatzeko sarrera bat da, zeinean pertsonaia baten bilakaerak infernu batera eramaten duen. Borroka armatuan ibili garenok ezagutzen dugu bilakaera hori. Zu hasten zarenean klandestinitatean eta borrokan pasatzen duzu izua, momentu oso gogorrak, baina ekintzaren momentuan sartzen zarenean adrenalina txute bat da, momentu horrek harrapatzen zaitu eta bete betean zaude; gero etorriko dira beldurrak, ondorioak… Hori berez gizakiarekin lotutako gauza bat da, edozein muturreko kirolarekin gertatzen da, emozio fuerteekin, maitasunarekin… Sentsazio hori berreskuratu nahi nuen. Klaro, pertsonaia hortik harago doa, berak mitifikatzen duen etsai hori hiltzea nahi du eta bide horretan berdin zaio zein joaten den, berdin zaizkio albo ondorioak, berak nahi duena da etsaia hil eta berak ere ahalegin horretan hil nahi du, inmolazio moduko bat da. Sartu zitzaidan ideia hori, nahiz eta ez jakin jendeak ipuinaren bitartez ulertuko zuen, batzuek hartu dute ipuinaren metafora beste batzuek ez.

Mundua hankaz gor jarriko zutelakoan gorpuzturiko adiskidetasuna betiko izango zela uste zuten. Alabaina, orain badaki ez dagoela denborak higatzen ez duen harririk, ezta usteltzen ez den adiskidetasunik, amodio eta desamodio kontuak, eta batez ere traizio hitza azaltzeak (hitz horrek izugarrizko arrangura sortzen dio oraindik), azukre kozkorra uretan bezala urtu zuen urtetan hain trinkoa egin zuen taldearen zementua.” Ez dugu gehiegi kontatuko, baina bai esango dugu ‘traizioa’ ere badela sarritan ateratzen den ideia bat. Gai garrantzitsua izan da zuretzat liburu honetan?

Nik traizioaren inguruan hausnarketa bat egin nahi izan dut traizioa desmitifikatzeko, heroia desmitifikatu behar den bezala. Zergatik? Dena ez delako zuria edo beltza.

Hori ere esan behar nuen, pertsonaiak hemen oro har ez dira ez zuri ez beltz…

Pertsonaia bat izan daiteke heroi bat eta zenbait gauzetan miserable bat, edo koitadua, edo ahula… eta beste batzuetan heroitasunak egiteko kapaz. Eta alderantziz, pertsona bat momentu batean oso miserable bihur daiteke, gauza itsusiak egin, eta aldi berean bere handitasuna mantendu ere, ez delako pozoindu, ez delako zikindu. Pertsonak ez gara pieza batekoak, erlatibismo hori sartu nahi izan dut. Honekin ez dut esan nahi dena erlatiboa denik, ni ez naiz erlatibista; dena ez da erlatibo baina gauza guztietan dago erlatibismo puntu bat, eta nire pertsonaiak ere halakoak dira: gauza batzuk egiteko gai dira, baina beste gauza batzuk ez, beste gauza batzuetan grisak dira. Kaleidoskopio bat egin nahi nuen pertsonaien osotasunaren aldetik, eta pertsonaia bakoitzaren baitan ere. Nik uste dut pertsonak ere badugula eskubidea gure sekretutxoak edukitzeko.

Sekretutxoez ari garelarik, liburu honi lotutako zure sekretu baten berri izan dugu: liburuan bazegoela atal oso erotiko bat azkenean ez zena liburura iritsi, eta eskuz esku dabilena zure lagunen artean… Ez dugu imajinatzen Bikila erotikoa… zergatik ez da sartu liburuan, edo hori ere sekretua da?

Bistan da aipatu dudana, jendea ez dela kolore batekoa eta estereotipoak daudela, batzuk pentsatuko dute nik ez dudala fantasia erotikorik… (barreak) Gertatzen dena da liburuak behar zuela bere tonua, liburuaren eta pertsonaien garapenean maitasunaren inguruko harremanak eta sexua sartu ditut baina kendu nituen gauza batzuk gordinegiak zirelako. Igual hurrengo lana pornografikoagoa izan beharko da… (barreak)

Askotan aipatu duzu, aurkezpenean ere, nahi zenukeela langile mugimenduaz eta borrokaz jende gehiagok idatzi izana. Segur aski gutxi idatzi da bai, ados, baina era berean zure belaunaldikook bezain ondo gutxik egingo zenukete. Agian zure belaunaldia bera da hasteko eta behin gutxi idatzi duena gaiari buruz?

Kuriosoa da. Nire belaunaldikoak oso gutxi idatzi dugu gure esperientziari buruz, dela borroka armatua, dela borroka klandestinoa, dela diktadura garaikoa, dela langile mugimendua… oso gutxi. Orain modan jarri da ETAren inguruko liburuak egitea…

Agian distantziak ematen du aukera hori?

Bai, baina gure belaunaldiak oso gutxi egin du. Jon Idigorasek, nik… orain ari dira batzuk, baina oso autobiografia gutxi dago adibidez.

Agian militantziak jan izan du idazteko energia?

Ez dakit, edo garbi ez ikustea idaztearen beharra. Pena ematen dit. Nobelagile onek nahi balute horretaz idatz lezakete, pentsatzen dut, baina agian ez da egia ere. Agian jende askori langile mugimendua oso urruti geratzen zaio, ez dute sinpatizatzen, ez dute ikusten bere burua islaturik… Zola ere ez zen langilea baina bere garaian langile mugimenduak bazuen indarra intelektualen arreta erakartzeko, gaur egunean desmodan dago, ez da epikoa eta ezta ere dramatikoa. Langile mugimendua gaur egunean idazle mundutik kanpo dago.

Amaitze aldera, zeozer gehiago gehitu nahi zenuke?

Liburuaren amaieran garrantzia handia eman diot ideia honi, eta berriz ere aipatu nahi nuke: jaioko dira berriak, utopia lo egon daiteke baina ez da hil.

This entry was posted in ga-Elkarrizketak, Gatzetan gordeak. Bookmark the permalink.

Comments are closed.