ELKARRI BIZKARRA EMANDA

20200723_095112

Duela ilargi asko koadrilako adiskide bat etorri zitzaidan galdezka; “esan didate egunkari batean idatzi zenuela?” “Bai, hiru astean behin”, erantzun nion. “Ah, hori euskaraz al da, ezta”, bota egin zidan erabat dezepzionaturik, euskarazkoa izanda nirea berak uste zuen kategoria ez bailuen. Euskararen etsai? Duda zipitzik ez, euskararekin zerikusirik duen orori muzin egin ohi dio, gasteiztarra izanda euskara gauza guztiz arrotza, maiz ere kanpokoek inposatutako harlauza bat, zaiolakoan bizi baita, batik bat bere hirian bertan bizi diren batez besteko 50.000 euskaldunon nondik norakoei ezaxola bezain ezjakina. Halako ateraldiak atoan ekarri zidan gogora Gemma Zabaleta PSE-EEko sailburu ohiak aspalditxo euskarari buruz aldarrikatutakoa: “Altxor bat da euskara. Niretzat aurkikuntza ikaragarria izan da ikastea. Zoritxarrez, hemen, Euskal Herrian, bi kultura bizkarra emanik bizi dira: erdal eta euskal kultura. Nik orain deskubritu ditut euskal kultura, literatura, musika, dena. Aldi berean, nire nortasuna ere deskubritu dut, nolabait. Barnetegian ikasten duguna ez da soilik hizkuntza bat; Euskal Herriko nortasuna ere ikasten dugu, eta horrek izugarrizko garrantzia du. Irakasleek maitasun handia jartzen dute, eta monumentu bat egin beharko genieke.” Nola da posible, beraz, hainbat eta hainbat euskal erdaldunek euskarari muzin egitea, baita gutxietsi ere? Zabaleta andereak berak erantzun zuen Berriako elkarrizketa berean:  “Erdal kulturaren pisua hain handia da, modu batean zapaldu egiten du euskal kultura. Ez dago orekarik bien artean.” Horrenbestez, ezta egia elkarri bizkarra emanda bizi direla, bi mundu erabat aparte balira bezala, nolabait esanda Belgikan bizi bagina bezala, alde batetik flandestar nederlanderadunak eta bestetik waloi frantsesdunak. Euskaldunak erdal munduaren parte gara nahitaez, bai gazteleraz zein frantsesez, ez gara bizi erdal kulturari bizkarra emanda, guztiz kontrakoa baino, euskaldun asko eta askok erdal kultura baino ez dute atsegin, edo bestela esanda, euskaldun mordoa, gehienak ez esatearren, euskal kulturari bizkarra bizi da. Euskal kultura maite eta jorratzen dutenak euskaltzaleak omen dira ia soil-soilik. Hauek ere ez dira erdal kulturari bizkarra emanda bizi, aitzitik, normalean erdal kulturatik edan ohi dute euskaraz sortze aldera, erdaldunek beraiek ere egin ohi duten bezala gainerako erdal kulturetatik. Erdaldunak dira, euskal erdaldunak argi eta garbi esanda, euskal kulturari zeharo bizkarra emanda bizi direnak. Jakina, guztiz zentzuzkoa da euskal kultura ez ezagutzea hizkuntza bera ez baldin badakite. Ezta hori nabarmendu gura dudana, ez, euskal kulturarekiko begirunerik eza edo jitezko erdeinua baizik. Euskal erdaldun gehienak dira euren herriko ondare bati bizkarra emanda bizi direnak, euskara euren bizian soberan dutenak, aukeran euskara euren pasaiatik ezabatuko luketenak molestiak baino eragiten ez baitizkio euren herrialdean beste hizkuntza ofizial bat izatea, batik bat euren seme-alaben hezkuntzari dagokionez.

 

Literaturara aldatuta, hau baita zutabe honetako idazgaia, gorago esandakoa ezin ageriago da euskal literaturak erdaldunen aldetik merezi duen arreta kontuan hartuta, eta betiere euskal erdaldunen aldetik. Norainoko ezagutza dute euskal literaturaz, hau da, erdarara itzulitako hainbat eta hainbat euskal idazleren lanez (Bernardo Atxaga, Ramon Saizarbitoria, Anjel Lertxundi, Harkaitz Cano eta abar eta abar) gure erdal herrikideek? Nik uste dut gehienek ez dakitela tutik ere euskal literaturaz. Hori da behintzat nire eskarmentua. Hortaz, ezta egia, berriro diot, elkarri bizkarra bizi garela euskaldunak eta (euskal) erdaldunak; haiek dira guri bizkarra ematen digutenak euren euskal kulturarekiko arduragabekeriaz. Nork bere errua.

Txema Arinas

Berrozti, 2020/07/23 

Txema Arinas

About Txema Arinas

Txema Arinas (Gasteiz, 1969) Oviedon bizi da itzultzaile lanetan. Euskal Herriko Unibertsitatean Historia lizentziatua. Azken urteotan bidaia-agente, import-export arloan eta irakasle ihardun du. Hamar nobela argitaratuak ditu: Gaitajolea (2007), Los años infames (2007), Euskara Galdatan (2008) Anochecer en Lisboa (2008), Maldan Behera Doa Aguro Nire Gorputz Biluzia (2009), Zoko Berri (2009) El Sitio (2009) Azoka (2011), Borreroak baditu hamaika aurpegi (2011) eta Muerte entre las Viñas (2012), Como los Asnos Bajo la Carga (2013), En el País de los Listos (2015), Testamento de un impostor (2017) . Halaber, "Sabino Arana o la Identidad Pervertida· (2008) eta "EL Imposible Perdido, Pasado y presente del euskera en Álava, entre la imposición y la reivindicación" izeneko entseguak. Badu ere http://quejicakexontzia.blogspot.com/ izeneko bloga.
This entry was posted in Komunitatea. Bookmark the permalink.

Comments are closed.